पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या जवळपास ९० व्यक्ती, त्यांचे कुटुंबीय, आरोग्य क्षेत्रातील तज्ज्ञ, विद्यार्थी आणि पुनर्वसन तज्ज्ञ तीन दिवसीय मेळाव्यात सहभागी; काळजी, सहभाग आणि स्वावलंबनाला प्राधान्य
सांगली, महाराष्ट्र — ८ सप्टेंबर २०२६: पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तीचे पुनर्वसन रुग्णालयातून घरी गेल्यानंतर संपत नाही. उलट, ते घरात, समाजात, कामाच्या ठिकाणी आणि दैनंदिन जीवनातील प्रत्येक टप्प्यावर सुरू राहते. असोसिएशन ऑफ पीपल विथ डिसॅबिलिटी (APD) यांच्या दुसऱ्या स्पायनल कॉर्ड इंज्युरी (Spinal Cord Injury – SCI) पुनर्वसन मेळावा – २०२६ (SCI स्वाधीन) मध्ये याचे प्रत्यक्ष उदाहरण पाहायला मिळाले.
सांगली येथे आयोजित या तीन दिवसीय मेळाव्यात पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या जवळपास ९० व्यक्ती, त्यांचे कुटुंबीय, आरोग्य क्षेत्रातील तज्ज्ञ, विद्यार्थी आणि पुनर्वसन क्षेत्रातील तज्ज्ञ एकत्र आले. या सर्वांनी माहिती घेतली, विविध उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतला, अनुभवांची देवाणघेवाण केली आणि परस्परांशी संवाद साधला.
“काळजीशी जोडणारे – स्वावलंबनाला प्रेरणा देणारे” या संकल्पनेखाली आयोजित या मेळाव्यात आरोग्य तपासणी आणि सल्ला, तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन, अनुकूलित क्रीडा उपक्रम, सांस्कृतिक कार्यक्रम, लाभार्थ्यांचे अनुभव, वैद्यकीय कार्यशाळा आणि ज्ञानाची देवाणघेवाण अशा विविध उपक्रमांचा समावेश होता.
पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींसोबत त्यांचे कुटुंबीय, विद्यार्थी आणि आरोग्य क्षेत्रातील व्यावसायिक सहभागी झाल्यामुळे पुनर्वसन केवळ रुग्णालयापुरते मर्यादित राहत नाही, तर समाज, समवयस्कांचा आधार आणि सामूहिक ज्ञानाच्या माध्यमातून ते अधिक प्रभावीपणे पुढे नेता येते, हे या मेळाव्याने अधोरेखित केले.
“SCI पुनर्वसन मेळावा हा APDच्या पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींसाठीच्या पुनर्वसन कार्यक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे. या उपक्रमाच्या माध्यमातून आम्ही पुनर्वसनाला केवळ वैद्यकीय उपचारांच्या चौकटीत न ठेवता दैनंदिन जीवनातील वास्तवाशी जोडण्याचा प्रयत्न करतो. पुनर्वसन, दैनंदिन कामांसाठी आवश्यक मदत आणि समाजाच्या सहभागातून मिळणारी काळजी यांना एकत्र आणून, पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींसोबत काम करत त्यांचा आत्मविश्वास आणि स्वावलंबन वाढवणे हा आमचा उद्देश आहे. त्यामुळे त्यांना त्यांच्या घरात, समाजात आणि उपजीविकेच्या क्षेत्रात अधिक सक्रियपणे सहभागी होता येईल,” असे असोसिएशन ऑफ पीपल विथ डिसॅबिलिटी (APD) चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुकांतो ऐच यांनी सांगितले.
हा मेळावा महाराष्ट्रातील पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींसाठी पुनर्वसनाची व्यवस्था अधिक सक्षम करण्याच्या APDच्या व्यापक प्रयत्नांचा एक भाग आहे. APD पुणे येथे पाठीच्या कण्याच्या दुखापतीसाठी पुनर्वसन आणि संशोधन केंद्र देखील चालवते. हे केंद्र वर्षभर विशेष पुनर्वसन सेवा आणि आवश्यक सहाय्य उपलब्ध करून देते.
पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींसाठी विशेष पुनर्वसन सेवा मर्यादित असल्याने, त्यांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि गरजू व्यक्तींपर्यंत सर्वसमावेशक पुनर्वसन सेवा पोहोचवण्यासाठी या केंद्राची स्थापना करण्यात आली आहे.
पुण्यातील हे केंद्र रुग्णालयातून घरी परतल्यानंतरही पुनर्वसनाची प्रक्रिया सुरू ठेवण्याच्या APDच्या व्यापक दृष्टिकोनाचे उदाहरण आहे. पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींना घरी परतल्यानंतर दैनंदिन कामे करणे, पुढील आरोग्यविषयक गुंतागुंत टाळणे, हालचालीसाठी आवश्यक साधने मिळवणे, शिक्षण किंवा रोजगाराकडे पुन्हा वळणे आणि सामाजिक जीवनात पुन्हा सक्रिय होणे अशा अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागू शकते.
APDच्या आरोग्य आणि पुनर्वसन विभागाच्या उपसंचालक डॉ. जे. अॅलिस जेबा यांनी सातत्यपूर्ण काळजीचे महत्त्व आणि समाजआधारित पुनर्वसनाची भूमिका अधोरेखित केली. त्यांनी सांगितले की, SCI पुनर्वसन मेळाव्यासारखे उपक्रम वैद्यकीय उपचार पूर्ण झाल्यानंतरच्या काळातील गरजा आणि दैनंदिन जीवनातील पुनर्वसन यांमधील अंतर कमी करण्यास मदत करू शकतात.
व्यक्ती आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना आवश्यक ज्ञान, कौशल्ये आणि आधार देऊन त्यांना आपल्या परिसरात अधिक आत्मविश्वासाने आणि स्वावलंबीपणे जगता यावे, यासाठी अशा उपक्रमांची महत्त्वाची भूमिका आहे.
बजाज फायनान्सच्या CSR सहकार्याने आयोजित करण्यात आलेला हा SCI पुनर्वसन मेळावा भारती विद्यापीठ (अभिमत विद्यापीठ), मेडिकल कॉलेज अँड हॉस्पिटल, सांगली; भारती विद्यापीठ (अभिमत विद्यापीठ), स्कूल ऑफ फिजिओथेरपी; आणि सेंट जॉन्स नॅशनल अकॅडमी ऑफ हेल्थ सायन्सेस, बेंगळुरू यांच्या सहकार्याने आयोजित करण्यात आला.
SCI पुनर्वसन मेळावा आणि महाराष्ट्रातील आपल्या सातत्यपूर्ण पुनर्वसन कार्याच्या माध्यमातून APD पाठीच्या कण्याला दुखापत झालेल्या व्यक्तींसाठी पुनर्वसनाकडे केवळ वैद्यकीय उपचार म्हणून न पाहता, स्वावलंबन, समाजातील सहभाग आणि दैनंदिन जीवनात अधिक पूर्णपणे परतण्याच्या दीर्घ प्रवासाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणून पाहण्याचा दृष्टिकोन पुढे नेत आहे.